Verplichte tussentijdse toets op komst: wat onze CBR-data laat zien

Minister Karremans van Infrastructuur en Waterstaat wil de tussentijdse toets verplicht maken voor iedereen die autorijles volgt. Het plan, eind juni 2026 aangekondigd, moet ervoor zorgen dat leerlingen beter voorbereid aan hun praktijkexamen beginnen. De rijschoolbranche reageert verdeeld: de ene vereniging noemt de verplichting onnodig, de andere is voorstander maar waarschuwt voor woekerprijzen.

Wij deden wat wij altijd doen: we legden de aannames naast onze eigen database met honderdduizenden CBR-examenrecords van duizenden rijscholen. De uitkomst is opvallend eenduidig.

Wat er precies verandert

De tussentijdse toets bestaat al jaren. Het is een proefexamen bij het CBR met dezelfde opzet als het echte praktijkexamen: een examinator rijdt mee, beoordeelt je rijgedrag en geeft na afloop feedback aan jou en je instructeur. Zakken kan niet, ook niet in het nieuwe plan.

Wie de toets bij het CBR doet, kan wel een vrijstelling verdienen voor de bijzondere verrichtingen op het echte examen, zoals fileparkeren. In een regulier jaar doet volgens het CBR grofweg één op de twee kandidaten zo'n toets.

De minister wil daar een verplichting van maken, met 2029 als verwacht startjaar. Ook moet het makkelijker worden om in te grijpen bij rijscholen die structureel slecht presteren. Wie de verplichte toets gaat afnemen is nog open: het CBR, de rijscholen zelf, of een combinatie.

Die keuze bepaalt straks veel, zowel voor de wachttijden als voor je portemonnee. Neemt het CBR alle toetsen af, dan zijn er honderdduizenden extra afspraken per jaar nodig. Nemen rijscholen ze zelf af, dan komt de vraag wie de toetsende instructeur controleert.

Werkt de tussentijdse toets? Onze data zegt van wel

De kernvraag is of zo'n toets daadwerkelijk helpt. Daarvoor hoef je niet te gissen: in onze database zit per rijschool precies hoeveel tussentijdse toetsen er zijn afgenomen en hoe de eerste examenpogingen daarna uitpakten.

We analyseerden het laatste volledige toetsjaar, april 2024 tot en met maart 2025, en vergeleken rijscholen die de toets inzetten met scholen die dat niet of nauwelijks deden. Alleen scholen met minimaal tien eerste examens telden mee.

Het verschil is fors. De rijscholen die minimaal vijf tussentijdse toetsen lieten afnemen, haalden samen een eerste-keer-slagingspercentage van 53,6 procent, gemeten over ruim honderdduizend examens. De scholen die de toets links lieten liggen, bleven steken op 45,0 procent over tienduizenden examens: een gat van 8,6 procentpunt.

„Dit is het grootste verschil dat we in onze data zien tussen de twee onderzochte groepen op één kenmerk. Eerlijk is eerlijk: een verband is geen bewijs van oorzaak. Scholen die de toets standaard inplannen zijn vaak ook de scholen met een strakkere opleiding, maar zulke grote aantallen examens wijzen wel heel duidelijk één kant op.”

Gerrit, redactie Rijscholenvergelijken.nl

Opvallend detail: 63,2 procent van de rijscholen in onze analyse gebruikte de toets al vrijwillig. De verplichting raakt dus vooral de ruim een derde die er nu niet mee werkt, en dat is precies de groep die gemiddeld lager scoort.

Hoe wij dit hebben gemeten

Een verschil van 8,6 procentpunt klinkt groot, dus het is eerlijk om uit te leggen hoe het tot stand kwam. We namen per rijschool het aantal tussentijdse toetsen en het aantal eerste praktijkexamens in dezelfde CBR-meetperiode.

Scholen met minder dan tien eerste examens lieten we weg, omdat één kandidaat daar het percentage al met tien punten kan verschuiven. De grens van vijf toetsen scheidt scholen die de toets als vast onderdeel gebruiken van scholen die hem incidenteel inzetten. Het slagingspercentage per groep is gewogen naar examens, niet naar scholen, zodat een grote school zwaarder telt dan een kleine.

Wat we niet kunnen zien: of de leerlingen die de toets deden dezelfde leerlingen zijn die daarna slaagden, en of scholen met de toets ook op andere punten anders werken. Daarom spreken we van een verband, niet van een oorzaak.

Klopt het beeld van de minister?

De minister onderbouwt zijn plan met twee cijfers: bij de eerste poging slaagt landelijk een minderheid van de kandidaten, en bij een kwart van de rijscholen ligt het slagingspercentage onder de 40 procent. Beide cijfers kloppen met onze data.

Bij die scholen zakken meer dan zes van de tien kandidaten bij de eerste poging. De verschillen tussen scholen zijn groot, en dat is precies het probleem dat de minister wil aanpakken.

De pauze die je in onze cijfers terugziet

Wrang detail in dit verhaal: het CBR nam vanaf 1 april 2025 bewust geen tussentijdse toetsen af om examenplekken vrij te maken, omdat de wachttijden voor praktijkexamens te hoog waren opgelopen. In Limburg en Zeeland kwam de toets in januari 2026 terug, en vanaf 30 maart 2026 wordt hij weer op alle CBR-locaties afgenomen.

Die keuze zie je keihard in onze data terug. In de CBR-meetperiode tot en met september 2025 telden we nog 46.942 tussentijdse toetsen bij de scholen in ons platform; in de periode tot en met december 2025 waren dat er 23.078, en in de periode tot en met maart 2026 nog maar 7.472.

Het instrument dat de minister wil verplichten, stond dus een jaar lang uit vanwege capaciteitsgebrek. Dat is meteen de achilleshiel van het plan: als het CBR straks jaarlijks honderdduizenden extra verplichte toetsen moet afnemen, zijn er extra examinatoren nodig.

Het CBR zegt zelf eerst de haalbaarheid te onderzoeken; denkbare uitkomsten zijn volgens de organisatie onder meer gefaseerd invoeren, of de conclusie dat het niet uitvoerbaar is. De wachttijden waren op de peildatum terug onder de zeven weken, maar de rek is er niet uit.

Wat gaat dat kosten?

Een tussentijdse toets bij het CBR kost €143,50; het praktijkexamen zelf kost €143,50. Daar komen in de praktijk kosten van de rijschool bij: de auto en de instructeur zijn tijdens de toets bezet, en veel scholen rekenen administratiekosten. VVRI-voorzitter Ramzy Othman waarschuwde daar in De Telegraaf al voor.

Zet dat af tegen wat een rijbewijs al kost. Volgens onderzoek van het CBR betaalden kandidaten die in de eerste helft van 2026 hun B-rijbewijs haalden gemiddeld 3.625 euro voor het complete traject. Uit onze eigen prijsdata op de peildatum: een losse rijles kostte bij de rijscholen die hun prijzen bij ons publiceren gemiddeld 63 euro.

„De rekensom kan twee kanten op. Wie door de toets in één keer slaagt, bespaart een herexamen van €143,50 plus al snel vijf extra lessen van ruim 300 euro. Maar zonder maximumprijs kan de toets ook een melkkoe worden.”

„Het ministerie zegt dat maximumprijzen tot de opties behoren; wat ons betreft is dat geen optie maar een voorwaarde.”

Sandra, redactie Rijscholenvergelijken.nl

Het ministerie verwacht dat de totale kosten voor leerlingen per saldo niet of nauwelijks stijgen, juist omdat beter voorbereide kandidaten minder herexamens nodig hebben.

Branche verdeeld: onnodig of juist verstandig?

De Vereniging Voor Rijscholen en Instructeurs (VVRI) vindt de verplichting onnodig. Voorzitter Ramzy Othman stelt in De Telegraaf dat instructeurs zelf prima kunnen inschatten welke kandidaat baat heeft bij een toets, en dat sterke kandidaten er alleen maar door worden opgehouden. Hij pleit liever voor een onafhankelijke inspectie die het CBR, rijschoolhouders en instructeurs controleert.

De Landelijke Beroepsvereniging Kwaliteitsbevordering Rijschoolbranche (LBKR) is juist voorstander. Voorzitter Irene van Drongelen wijst erop dat de toets leerlingen beter voorbereidt, maar stelt harde voorwaarden. Als rijinstructeurs elkaars leerlingen moeten gaan toetsen, ligt vriendjespolitiek op de loer, en zonder prijsafspraken kunnen rijscholen volgens haar „vragen wat de gek ervoor geeft”.

Zij wil een aparte opleiding voor toetsende instructeurs en maatregelen tegen wat ze cowboypraktijken noemt. Beide verenigingen raken een echt punt: de inspectiewens van de VVRI sluit aan bij het voornemen van de minister om sneller in te grijpen bij slecht presterende scholen, en de prijswaarschuwing van de LBKR is terecht in een markt waar de kosten volgens het CBR blijven stijgen.

Drie scenario's voor de uitvoering

Hoe de verplichting er in 2029 uitziet, hangt af van wie de toets afneemt. Elk scenario heeft een eigen prijskaartje en een eigen risico.

Neemt het CBR alle toetsen af, dan is de kwaliteit geborgd maar groeit de druk op de examinatoren, met langere wachttijden als gevolg. Nemen rijscholen de toets zelf af, dan is er capaciteit genoeg, maar toetst een instructeur dan de leerling van een concurrent, en wie controleert dat? Een combinatie, met CBR-steekproeven en een landelijk maximumtarief, lijkt de enige route die beide bezwaren ondervangt.

Voor jou als leerling maakt het uit waar je op moet letten: bij een CBR-toets op de wachttijd, bij een schooltoets op de prijs en de onafhankelijkheid.

Ons standpunt: transparantie eerst

Wij bouwden dit platform op precies de gedachte die nu in Den Haag landt: de verschillen tussen rijscholen zijn te groot om onzichtbaar te blijven.

„Een kwart tot een vijfde van de rijscholen laat structureel meer dan zes op de tien kandidaten zakken, en de meeste leerlingen kiezen hun school zonder dat te weten. Elke maatregel die dat doorbreekt, juichen wij toe. Maar je hoeft niet op 2029 te wachten: de slagingspercentages per rijschool zijn al openbaar en staan per school op Rijscholenvergelijken.nl.”

Ray Sabee, oprichter Rijscholenvergelijken.nl

„Ons advies aan iedereen die rijles gaat nemen: vraag bij de kennismaking hoe de school met de tussentijdse toets omgaat en wat die kost, en kijk vooraf naar het slagingspercentage. Een school die goede cijfers heeft, laat ze graag zien. Wees op je hoede bij mooie beloftes zonder cijfers erbij.”

Deborah Sabee, Rijscholenvergelijken.nl

Wat betekent dit voor jou als leerling?

Tot zeker 2029 verandert er niets verplichts. De tussentijdse toets is vanaf april 2026 gewoon weer beschikbaar en blijft vrijwillig. Wat je wel kunt doen:

• Vraag je rijschool naar de tussentijdse toets. Voor de pauze van het CBR werkte 63 procent van de scholen er al mee. Een school die de toets standaard inplant, zit statistisch in de beter presterende groep.
• Kies op cijfers, niet op beloftes. De verschillen zijn groot, ook binnen één stad. Je kunt bijvoorbeeld de rijscholen in Zwolle vergelijken op slagingspercentage, reviews en prijs.
• Reken je totale traject door. Volgens onderzoek van het CBR hadden kandidaten in de eerste helft van 2026 gemiddeld 42,5 rijlessen nodig; lees onze analyse over hoeveel rijlessen je echt nodig hebt voordat je een pakket boekt.
• Check je school vooraf. Via onze zoekpagina kun je rijscholen met CBR-cijfers zoeken in meer dan duizend steden.

Wie in 2026 of 2027 begint met rijles, doet het examen ruim voordat een verplichting ingaat. De toets is dan een keuze, en volgens onze cijfers een verstandige.

Verantwoording en bronnen

De nieuwsfeiten in dit artikel komen uit de berichtgeving van De Telegraaf (2 juli 2026), aangevuld met informatie van het CBR en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De data-analyses zijn van onze eigen redactie, uitgevoerd op 2 juli 2026 op onze database met 409.975 CBR-examenrecords van 5.617 Nederlandse rijscholen.

De vergelijking tussen scholen met en zonder tussentijdse toets betreft de CBR-meetperiode april 2024 tot en met maart 2025, de laatste volledige periode voordat het CBR de toets pauzeerde, en telt alleen rijscholen met minimaal tien eerste praktijkexamens. Slagingspercentages per school betreffen eerste examenpogingen in de op de peildatum nieuwste CBR-meetperiode, tot en met maart 2026.